THE RAPE OF A NATION (2009)

Marcus Bleasedale

Mets & Schilt
x pp.
Hardcover eerste editie
ISBN: 9789053306710
18x24 cm
met een voorwoord door John Le Carré

In alle opzichten is The Rape of a nation een ‘klassiek’ boek. De grofkorrelige zwart-wit foto’s die Marcus Bleasedale tussen 2003 en 2008 in de Democratische Republiek Congo (DRC) maakte herinneren aan vele ‘concerned photographers’ die hem voorgingen. Het boek herinnert echter vooral aan Diamond Matters en The Silence van tijdgenoten Kadir van Lohuizen Gilles Peress. Van Lohuizen fotografeerde voor zijn publicatie op enkele lokaties, waar Bleasedale ook opnamen maakte. Het kan haast niet anders dan dat Van Lohuizen en Bleasedale elkaar zijn tegengekomen of samen op pad zijn geweest, iets wat door de dankbetuiging door Bleasedale erg aannemlijk is.
The Rape of a nation gaat in tegenstelling tot Diamond Matters echter niet alleen over de werelwijde gevolgen van de diamanthandel. Bleasedale fotografeerde de diamantwinning in de context van een algehele ontwrichting van de DRC. Net als de winning van goud en andere grondstoffen ziet Bleasedale de diamanthandel als een van de oorzaken van de crisis in de DRC. Doordat Bleasedale zich specifiek richt op de DRC is veel meer aandacht voor oorlog en de directe gevolgen daarvan. Foto’s met hetzelfde thema worden gegroepeerd en onderbroken door stemmige zwarte pagina’s met reepjes witte halve pagina’s waarin de slachtoffers van de oorlog via getuigenissen een stem krijgen.
Zowel de fotografische stijl als de zeer sobere vormgeving van het boek komen overeen met The Silence dat Gilles Peress over de genocide in Rwande maakte. Bleasedale’s foto’s van slachtoffers en doden zijn echter veel minder expliciet. Om de foto’s te kunnen duiden is de lezer ook meer afhankelijk van tekst. Dat ligt overigens niet aan de fotografische kwaliteit van Bleasedale. Waar Peress een uitgebreid pamflet met daarop de geschiedenis van Rwanda chronologisch aan zijn boek los toevoegde, daar is een gelijksoortig, zij het veel beknoptere, chronologische overzicht in The Rape of a nation in het boek zélf opgenomen. De verontwaardiging van de fotograaf is echter gelijk.
Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn er bij een conflict in een natie niet zoveel doden te betreuren geweest als in de DRC, het complexe conflict dat ook wel de Grote Afrikaanse Oorlog of de Eerste Afrikaanse Wereldoorlog wordt genoemd. Minder complex zijn de verhoudingen in de regio. Steeds weer is de gewone bevolking slachtoffer van machthebbers die zich tijdens het koloniale bewind en daarna onafgebroken als dieven hebben gedragen. De foto’s in het boek tonen dat de overwinning van Kabila tijdens de eerste democratische verkiezingen hierin geen veranderingen hebben gebracht. Vanaf het moment dat Kabila de macht kreeg, greep hij zijn kans om de oppositie gewelddadig de kop in te drukken. Bleasedale kiest voor geen van de strijdende partijen en wijst op het leed dat de bevolking wordt aangedaan en de ellende dat het weemoedig ondergaat.
The rape of a nation is een boek dat zwaarmoedig stemt en toont een natie waar chaos overheerst. Bleasedale wil de wereld op de hoogte stellen van een conflict dat vele slachtoffers eist, een conflict waarbij de wereld nog steeds de andere kant opkijkt en zich geen moment afvraagt waar bepaalde grondstoffen vandaan komen. Veel van de foto’s van Bleasedale zijn bekend en critici zullen vraagtekens hebben bij het bereik dat hij zal hebben met het prachtig vormgegeven boek. Hoewel het boek voor een kleinere markt bedoelt zal zijn dan het haast vergeten boek L’Mort du Biafra van Gilles Caron uit 1968, valt er nauwelijks te twijfelen aan de oprechtheid van de fotograaf. Zolang wellicht bekende losse beelden op zo een mooie manier worden samengebracht in een boek en de lezer de moeite neemt zich te vergewissen van de situatie in het land, valt hier weinig kritiek op te leveren en kan alleen maar gehoopt worden dat zoveel mogelijk mensen dit boek zullen zien. Of zoals historicus Adam Hochschild schrijft: ‘I would love to see this book in the hands of every major United Nations official and every country’s foreign minister, to remind them of the pressing need to adress one of the great human tragedies of our time.’
Voor diegene die nader kennis wil nemen van dit werk kan het als multimedia project te bekijken op mediastorm.